Wyobraź sobie, że ktoś obok Ciebie nagle upada. Nie reaguje. Nie oddycha prawidłowo. Na miejscu nie ma jeszcze zespołu ratownictwa medycznego. Jesteś Ty – i pierwsze minuty, w których trzeba działać.
Tak zaczyna się łańcuch przeżycia: cztery powiązane etapy pomocy w nagłym zatrzymaniu krążenia (NZK) – od rozpoznania zagrożenia i wezwania pomocy, przez resuscytację i leczenie, aż po powrót do zdrowia.
Jako świadek możesz uruchomić pierwsze dwa ogniwa: wezwać pomoc, rozpocząć resuscytację krążeniowo-oddechową (RKO) i użyć automatycznego defibrylatora zewnętrznego (AED).
Twoja szybka reakcja zwiększa szansę, że kolejne etapy będą skuteczne.
Łańcuch przeżycia
Poniższe zasady dotyczą podstawowych zabiegów resuscytacyjnych u osoby dorosłej. U dzieci oraz w szczególnych okolicznościach, takich jak utonięcie, postępowanie może się różnić.
Ogniwo pierwsze
Rozpoznaj zagrożenie i wezwij pomoc
Zanim dojdzie do nagłego zatrzymania krążenia, czasem pojawiają się sygnały ostrzegawcze. Nagły, silny ból w klatce piersiowej, omdlenie – zwłaszcza podczas wysiłku – lub gwałtownie narastająca duszność mogą świadczyć o poważnym zagrożeniu.
Jeśli ktoś nagle upadnie:
Upewnij się, że miejsce zdarzenia jest bezpieczne.
Sprawdź, czy reaguje – delikatnie potrząśnij go za ramiona i głośno zapytaj: „Czy wszystko w porządku?”.
Jeśli nie reaguje, zadzwoń pod numer 999 i włącz tryb głośnomówiący.
Odchyl jego głowę do tyłu i unieś podbródek. Sprawdź, czy oddycha prawidłowo – przez 10 sekund obserwuj ruchy klatki piersiowej, słuchaj oddechu i sprawdzaj, czy czujesz wydychane powietrze na policzku.
Telefon pod numer 999 (lub 112) uruchamia system ratunkowy. Osoba przyjmująca zgłoszenie pomoże Ci ocenić sytuację i powie, co robić dalej.
Gdy serce przestaje pompować krew, mózg szybko zostaje pozbawiony tlenu. Uciskanie klatki piersiowej częściowo przejmuje pracę serca i podtrzymuje przepływ krwi. Dlatego zacznij uciskać jak najszybciej i działaj do czasu przybycia zespołu ratownictwa medycznego.
Uklęknij obok poszkodowanego, umieść splecione dłonie na środku jego klatki piersiowej i uciskaj:
w tempie 100–120 razy na minutę;
na głębokość 5–6 cm;
z możliwie krótkimi przerwami;
pozwalając klatce piersiowej unieść się po każdym ucisku.
Jeżeli potrafisz i możesz wykonywać oddechy ratownicze, stosuj 30 uciśnięć i 2 oddechy. Jeśli nie chcesz lub nie umiesz wykonywać oddechów ratowniczych, nie rezygnuj – prowadź resuscytację krążeniowo-oddechową (RKO), wykonując wyłącznie uciśnięcia klatki piersiowej.
Poproś o przyniesienie AED
AED, czyli automatyczny defibrylator zewnętrzny, analizuje rytm serca i w razie potrzeby umożliwia wykonanie wyładowania elektrycznego, które może przywrócić prawidłowy rytm.
Z AED może skorzystać każdy – nie trzeba być medykiem ani mieć specjalnego przeszkolenia. Urządzenie wydaje polecenia głosowe i prowadzi użytkownika krok po kroku.
Jeśli są z Tobą inne osoby, wskaż jedną z nich i poproś: „Proszę przynieść AED”. W tym czasie kontynuuj uciskanie klatki piersiowej.
Nie przerywaj uciskania na dźwięk syreny ambulansu. Kontynuuj RKO, aż zespół ratownictwa medycznego przejmie pomoc. Możesz też przerwać, jeśli całkowicie opadniesz z sił albo dalsze udzielanie pomocy stanie się niebezpieczne.
Jeśli poszkodowany zacznie wyraźnie reagować, przerwij uciskanie i sprawdź, czy oddycha prawidłowo. Poinformuj o tym dyspozytora lub ratowników i wykonuj ich polecenia.
Przekaż ratownikom to, co wiesz: kiedy poszkodowany upadł, kiedy rozpoczęto RKO i czy AED wykonało wyładowanie. Powiedz również o jego chorobach, przyjmowanych lekach i alergiach, jeśli je znasz.
Po przywróceniu krążenia poszkodowany nadal wymaga specjalistycznej opieki. Rozpoczyna się ona już na miejscu zdarzenia i jest kontynuowana w szpitalu. Jej celem jest utrzymanie prawidłowego oddychania i krążenia oraz ochrona mózgu i innych narządów. Obejmuje również leczenie przyczyny NZK.
Ogniwo czwarte
Rehabilitacja i powrót do codziennego życia
Twoja pomoc daje poszkodowanemu szansę na przeżycie i dalsze leczenie. Powrót do zdrowia po zatrzymaniu krążenia może wymagać czasu. U części osób utrzymują się problemy z pamięcią i koncentracją, trudności w poruszaniu się, zmęczenie, lęk lub obniżony nastrój.
Rehabilitacja, opieka specjalistyczna i wsparcie psychologiczne, dostosowane do indywidualnych potrzeb, pomagają odzyskiwać sprawność i wracać do codziennych aktywności.
Jeśli jesteś osobą bliską poszkodowanemu, możesz wspierać go w leczeniu i odzyskiwaniu samodzielności.
Zadbaj również o siebie. Jeśli po udzieleniu pomocy trudno Ci poradzić sobie z emocjami, porozmawiaj z kimś bliskim, psychologiem lub lekarzem.
Zapamiętaj
Nie reaguje?
Zadzwoń pod numer 999 lub 112 i włącz tryb głośnomówiący.
Nie oddycha prawidłowo?
Rozpocznij uciskanie klatki piersiowej.
AED jest dostępny?
Użyj go jak najszybciej.
Masz pytania?
Co zrobić, gdy nie masz pewności, czy poszkodowany oddycha prawidłowo? Czy uciskaniem klatki piersiowej można zaszkodzić? Czy AED jest bezpieczne? Znajdziesz tu krótkie odpowiedzi na pytania, które mogą pojawić się podczas udzielania pomocy.
AED można znaleźć m.in. w urzędach, na dworcach, w centrach handlowych i biurowcach. Sprawdź, gdzie jest najbliższe urządzenie w pobliżu Twojego domu lub miejsca pracy i w jakich godzinach jest dostępne.
